AI voor erfrecht­advocaten en de afwikkeling van nalaten­schappen.

De legitieme portie

Onterfd is niet met lege handen.

Een kind kan worden onterfd, maar niet helemaal. De legitieme portie is geen aandeel in de goederen maar een vordering in geld, met een eigen grondslag en een klok die loopt vanaf het overlijden. LEO legt de bepalingen naast elkaar in plaats van één getal te noemen.

Een vordering in geld op de erfgenamenArtikelen 4:63 en 4:80 BW

Artikel 4:63 lid 1 omschrijft de legitieme portie als „het gedeelte van de waarde van het vermogen van de erflater, waarop de legitimaris in weerwil van giften en uiterste wilsbeschikkingen van de erflater aanspraak kan maken”. Lid 2 wijst de afstammelingen aan die door de wet als erfgenaam worden geroepen. Artikel 4:80 lid 1 geeft de legitimaris die daarop aanspraak maakt een vordering in geld op de gezamenlijke erfgenamen, of na een wettelijke verdeling op de langstlevende echtgenoot.

De helft, en de echtgenoot telt mee in de delerArtikel 4:64 lid 1 BW, met artikel 4:10 lid 1 onder a BW

De legitieme portie van een kind is de helft van de waarde waarover de legitieme porties worden berekend, gedeeld door het aantal personen dat artikel 4:10 lid 1 onder a noemt en dat de erflater achterliet. Onder a staan de niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot en de kinderen samen. Laat de erflater een echtgenote en twee kinderen na, dan is de deler drie, ook al is de echtgenote zelf geen legitimaris.

De grondslag is groter dan de nalatenschapArtikelen 4:65 en 4:67 BW

Artikel 4:65 rekent over de waarde van de goederen van de nalatenschap, vermeerderd met de giften die in aanmerking worden genomen en verminderd met de schulden die artikel 4:7 lid 1 onder a tot en met c en f noemt, zoals de schulden van de erflater en de kosten van lijkbezorging. Welke giften meetellen, zegt artikel 4:67: onder meer giften aan een afstammeling, mits die of een afstammeling van hem legitimaris is, giften die de erflater te allen tijde had kunnen herroepen, en andere giften voor zover de prestatie binnen vijf jaren voor het overlijden is geschied.

Uiterlijk vijf jaar, en soms korterArtikel 4:85 lid 1 BW

De mogelijkheid om aanspraak te maken vervalt „indien de legitimaris niet binnen een hem door een belanghebbende gestelde redelijke termijn, en uiterlijk vijf jaren na het overlijden van de erflater, heeft verklaard dat hij zijn legitieme portie wenst te ontvangen”. Een vervaltermijn dus, die een belanghebbende met een redelijke termijn kan inkorten.

Opeisbaar: niet meteen, en soms pas veel laterArtikelen 4:81 lid 1 en 4:82 BW

De vordering is niet opeisbaar voordat zes maanden na het overlijden zijn verstreken. Heeft de erflater in zijn uiterste wil de voorwaarde van artikel 4:82 opgenomen, dan is het deel van de vordering dat ten laste van zijn echtgenoot zou komen pas opeisbaar na diens overlijden. Wat in het testament staat, bepaalt dus mee wanneer de legitimaris iets krijgt.

Een handvol bepalingen voor één aanspraak. Wie er één overslaat, rekent verkeerd of komt te laat.

Aanvaarden of verwerpen

Een keuze die niet terug kan.

De keuze van een erfgenaam is onherroepelijk en kan niet op dwaling worden vernietigd, terwijl de schulden vaak pas later boven water komen. Het verschil tussen zuiver en beneficiair aanvaarden bepaalt of een erfgenaam met zijn eigen vermogen instaat.

Drie mogelijkheden, geen voorbehoudArtikel 4:190 BW

Een erfgenaam kan aanvaarden of verwerpen, en aanvaarden kan zuiver of onder voorrecht van boedelbeschrijving. De keuze kan alleen onvoorwaardelijk en zonder tijdsbepaling worden gedaan, is onherroepelijk en werkt terug tot het openvallen van de nalatenschap. Lid 4 sluit vernietiging op grond van dwaling of van benadeling van schuldeisers uit.

Zuiver aanvaarden door te handelenArtikel 4:192 lid 1 tot en met 3 BW

Een erfgenaam aanvaardt zuiver wanneer hij „zich ondubbelzinnig en zonder voorbehoud als een zuiver aanvaard hebbende erfgenaam gedraagt”, doordat hij overeenkomsten aangaat die strekken tot vervreemding of bezwaring van goederen van de nalatenschap, of ze op een andere manier aan het verhaal van schuldeisers onttrekt; dat geldt niet als hij zijn keuze al eerder had gedaan. Een belanghebbende kan de erfgenaam via de kantonrechter een termijn laten stellen; wie die laat verlopen zonder te kiezen, wordt geacht zuiver te aanvaarden.

Wat zuiver aanvaarden kostArtikel 4:184 lid 2 BW

Een erfgenaam hoeft een schuld van de nalatenschap niet uit zijn overig vermogen te voldoen, tenzij hij onder meer zuiver aanvaardt. Dan staat hij er in beginsel met zijn eigen vermogen voor in, met de uitzonderingen die lid 2 onder a zelf noemt.

De schuld die pas later opduiktArtikel 4:194a BW

Wie na zuivere aanvaarding bekend wordt met een schuld die hij niet kende en ook niet behoorde te kennen, kan de kantonrechter binnen drie maanden na die ontdekking verzoeken om alsnog beneficiair te mogen aanvaarden. Is de nalatenschap al vereffend of verdeeld, dan kan hij binnen dezelfde termijn vragen om ontheffing van de plicht die schuld uit zijn eigen vermogen te voldoen, voor zover zij niet kan worden voldaan uit wat hij uit de nalatenschap verkreeg.

Een erfgenaam met een wettelijk vertegenwoordigerArtikel 4:193 lid 1 en 2 BW

Een wettelijk vertegenwoordiger, bijvoorbeeld van een minderjarige, kan voor de erfgenaam niet zuiver aanvaarden en heeft voor verwerping een machtiging van de kantonrechter nodig. Hij legt binnen drie maanden nadat de nalatenschap de erfgenaam toekomt een verklaring van beneficiaire aanvaarding of van verwerping af; laat hij die termijn verlopen, dan geldt de nalatenschap als beneficiair aanvaard.

De verklaring zelf wordt afgelegd ter griffie van de rechtbank van het sterfhuis en ingeschreven in het boedelregister (artikel 4:191 lid 1 BW). LEO zet de bepalingen klaar; de keuze en de verklaring blijven van u en uw cliënt.